Τα στάδια της συγχώρεσης

Η συγχώρεση ως νοητική και ηθική διεργασία: μια μεθοδολογία για την κατάκτηση της εσωτερικής γαλήνης.

❃❃❃

(χρόνος ανάγνωσης: 9 λεπτά)

Επί της παρούσης δεν αναφερόμαστε στις απλές μορφές της συγχώρεσης. Δεν μας αφορά η συγχώρεση ενός ψέματος, μιας απιστίας ή μιας προδοσίας (αυτές, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, λύνονται σχετικά εύκολα). Ούτε αναφερόμαστε σε περιπτώσεις διευθέτησης παρεξηγήσεων με αγαπημένα πρόσωπα ή με πρόσωπα του περιβάλλοντός μας, όπου ο απώτερος σκοπός είναι η αποκατάσταση της σχέσης και η συνέχιση της κοινής μας πορείας. 

Στο παρόν άρθρο αναφερόμαστε σε ποικίλες προβληματικές συμπεριφορές που λειτουργούν αθροιστικά σε βάθος χρόνου και έχουν ως αποτέλεσμα την γενικότερη αίσθηση αδικίας που βιώνει κάποιος εξαιτίας μιας μακρόχρονης συναναστροφής με άτομα που τείνουν, ηθελημένη ή μη, να τον αδικούν. Τα άτομα αυτά είναι συνήθως σημαντικά για εμάς, είτε γιατί μας συνδέουν δεσμοί που δεν επιλέξαμε (π.χ. οικογένεια), είτε γιατί πρόκειται για ανθρώπους στους οποίους επενδύσαμε συναισθηματικά και η συμπεριφορά τους άφησε ένα βαθύ αποτύπωμα στην ψυχική μας συγκρότηση.

Από τον δημιουργό ersi του Pixabay

Η συγχώρεση δεν γίνεται για τον άνθρωπο που συγχωρείς, αλλά για σένα. Τα κίνητρα είναι εγωιστικά, και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί το αντίθετο. Συγχωρείς για να μπορέσεις να προχωρήσεις χωρίς απωθημένα, και όχι γιατί πιστεύεις ότι αυτός που συγχωρείς το αξίζει. Το γιατί  η συγχώρεση είναι απαραίτητη για να ζήσεις όμορφα, γαλήνια, χωρίς ημιτελείς υποθέσεις που δημιουργούν άγχος και αμηχανία, είναι κάτι που θεωρείται εδώ δεδομένο, αν και υπάρχουν πάμπολλες πηγές πληροφόρησης και τροφής για σκέψη. 

Το να συγχωρέσεις κάποιον ακούγεται εύκολο, είναι όμως ένα από τα δυσκολότερα επιτεύγματα ενός ανθρώπου, είτε αναφερόμαστε στην οικογένεια (ειδικά στους γονείς!), είτε σε φίλους, σχέσεις, είτε στον ίδιο μας τον εαυτό. Σε όλες τις περιπτώσεις, εκτός ίσως από την τελευταία, για την οποία αρμόζει ξεχωριστή αναφορά, υπάρχουν συγκεκριμένα βήματα που βοηθούν —και είναι απαραίτητα— για αυτόν τον αγώνα.


1. Απόσταση

Δεν θα μπορέσεις ποτέ να αντιμετωπίσεις κανέναν και τίποτα, αν δεν κάνεις ένα βήμα πίσω: αν δεν δεις καθαρά την προβληματική κατάσταση, απογυμνωμένη από προσωπικά πάθη και ενστικτώδεις εξάρσεις της στιγμής. Ό,τι κι αν προσπαθήσεις να σκεφτείς, καταλάβεις ή λύσεις θα είναι μια τρύπα στο νερό, που θα μπερδέψει περισσότερο το κουβάρι.


2. “Συνειδητή απώθηση”

Άλλαξε τις προσλαμβάνουσες και διαχειρίσου τις εγκεφαλικές συνάψεις (ψάξε για σχετικές έρευνες!). Μην τροφοδοτείς σκέψεις που συντηρούν την οργή για τον άνθρωπο που αφορά η προσπάθεια συγχώρεσης. Κάνε ό,τι μπορείς για να αποδυναμώσεις από τον εγκέφαλό σου την ένταση εκείνων των βιωμάτων που έχουν συνδεθεί με αρνητικά συναισθήματα (δεν μιλάμε για διαγραφή της μνήμης, αλλά για την αφαίρεση του συναισθηματικού φορτίου από τις αναμνήσεις εκείνες που παρακωλύουν την καθαρή και έλλογη σκέψη των καταστάσεων και του ανθρώπου). Πάρε λίγο χρόνο και “άσ’ το για αργότερα”. Νιώσε ξεκούραση και ηρεμία (αν δεν νιώσεις, δεν μπορείς να προχωρήσεις στο επόμενο βήμα).

3. Εσωτερική αναζήτηση

Άσχετα από τον συγκεκριμένο άνθρωπο, το συμβάν, τα γεγονότα, πριν από κάθε μεγάλη απόφαση για το μέλλον ή προσπάθεια αποκατάστασης προβληματικών σημείων του παρελθόντος, είναι απαραίτητο και εξαιρετικά σημαντικό το να αφουγκραστείς τον εαυτό σου. Ποιος είμαι; Τι πιστεύω; Τι αντιπροσωπεύω; Τι με καθορίζει; Τι θέλω και τι δεν θέλω; Σύμφωνα με ποιες αξίες και αρχές ζω; Πώς θέλω να φέρομαι; Πώς θέλω να με αντιλαμβάνονται ή να με θυμούνται; Ποια είναι τα ελαττώματα και ποια τα προτερήματά μου; Τι μπορώ να αλλάξω για να βελτιώσω τον εαυτό μου;

Ο άνθρωπος εκτός από πλάσμα της φύσης είναι και κοινωνικό παραπροϊόν, αυτό σημαίνει ότι είναι μεν στη φύση του να είναι έτσι κι όχι αλλιώς, αλλά είναι και στη φύση του να ρέει, να εξελίσσεται. Για κάθε σημαντικό βήμα στη ζωή, είναι πρώτα απαραίτητη η συνειδητοποίηση του «ποιος ακριβώς είμαι αυτή τη δεδομένη στιγμή που ετοιμάζομαι να πάρω αυτή την απόφαση». Η ζωή κυλά με γοργούς ρυθμούς, και δεν είναι δεδομένο ότι όλοι προλαβαίνουν να κρατούν την αυτογνωσία τους up to date.


4. Τοποθέτηση του εαυτού σε σχέση με τον άνθρωπο

Αφού έχεις κάνει την εσωτερική σου αναζήτηση και αφού έχεις νιώσει ηρεμία λόγω της αποστασιοποίησης, προσπάθησε να σκεφτείς πως διάκεισαι πλέον απέναντι στον άνθρωπο. Νιώθεις το ίδιο; Νιώθεις καλύτερα, ή χειρότερα για αυτόν; Είσαι έτοιμος να ξεκινήσεις να τον αντιμετωπίσεις, ή υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα, που κλωνίζουν τη συγουριά σου απέναντι στην κατάσταση και στη θέση σου; Με λίγα λόγια, εσύ έχεις κάνει το χρέος σου σε αυτή τη διαδρομή, ή παρασύρρεσαι ακόμα από αγανάκτηση ή την ανάγκη για δικαίωση; Μια συμβουλή: δεν μπορείς να συγχωρέσεις κάποιον αν δεν τον “μικρύνεις”, αν δεν τον εξανθρωπίσεις (απομυθοποίηση).

Αν δεν τον αποκαθηλώσεις από το βάθρο που του είχες δώσει και δεν τον τοποθετήσεις στην πραγματική του διάσταση (ως ένα ον ατελές, περιορισμένο και, ίσως, εξίσου τραυματισμένο), δεν θα μπορέσεις να νιώσεις ότι συγχωρείς ό,τι σου έκανε. Προϋπόθεση για να έρθει η συγχώρεση, είναι να πάψει η εικόνα του να σε επισκιάζει.


5. Ανάλυση του παρελθόντος

Σε αυτό το σημείο λήγει η “συνειδητή απώθηση” (επαναφορά των προβληματικών καταστάσεων και εμπειριών σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα των προηγούμενων βημάτων). Σκέψου ξανά ό,τι αφορά τον άνθρωπο και τις προβληματικές καταστάσεις. Ποιο είναι το δικό σου μερίδιο; Εσύ φταις κάπου; Έχεις κάποια ευθύνη; Τι έκανες που πιθανόν πυροδότησε κάποια προβληματική συμπεριφορά; Αν δεν έκανες τίποτα, πως ήσουν ως αποδέκτης της προβληματικής συμπεριφοράς; Προσπάθησες να αμυνθείς, και πως; Τι πραγματικά συνέβη/συνέβαινε; Ποια ήταν η ακολουθία των γεγονότων;

Στις διαπροσωπικές μας σχέσεις είναι πολύ εύκολο να παρασυρθούμε από αυτά που νιώθουμε και να αλλοιώσουμε τις αναμνήσεις μας. Είναι καθοριστικό σε αυτό το σημείο να απαλλαγούμε από πάσης φύσεως ανθρώπινη προκατάληψη, και να αντιμετωπίζουμε ενσυναισθητικά και με παγερή λογική τι πραγματικά συνέβη, πως το βίωσε ο άλλος άνθρωπος, τι μπορεί να έχει καταλάβει από αυτό (αν έχει καταλάβει) κ.ο.κ.


6. Ουδέν κακόν αμιγές καλού

Ακόμα και μέσα στη χειρότερη κατάσταση, μπορεί να γεννηθεί κάτι καλό. Είναι σημαντικό να διαχωρίσεις αυτά τα δύο, τόσο για να γνωρίζεις ακριβώς τι ψέγεις, όσο και για να απολαύσεις και να ευγνωμονείς για τα θετικά που έλαβες (που πάντα είναι περισσότερα από όσα φαίνονται). Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεις να αδικήσεις τον άνθρωπο —υπενθυμίζοντας στον εαυτό σου ότι η αδικία που δέχτηκες δεν σου δίνει το δικαίωμα να την επιστρέψεις— και διατηρείς την εσωτερική σου ακεραιότητα. Η στάση αυτή δεν πηγάζει από μια αίσθηση ηθικής ανωτερότητας, αλλά από την ανάγκη να παραμείνεις πιστός στις δικές σου αξίες, εμποδίζοντας τη συμπεριφορά του άλλου να διαβρώσει τον δικό σου χαρακτήρα.

Μόλις συνειδητοποιήσεις πόσα καλά σου έχει προσφέρει (ηθελημένα ή μη) είναι ωφέλιμο να νιώσεις ευγνωμοσύνη. Είναι λυτρωτικό να πεις “ευχαριστώ” με όλο σου το είναι, όχι απαραίτητα σε αυτόν προσωπικά, αλλά στη ζωή που σου έδωσε αυτό το μάθημα. Δεν είναι μια υποχρέωση, αλλά ένα απαραίτητο βήμα για να κλείσει ο κύκλος του πόνου.


7. Γαλήνη

Θα έρθει αναπόφευκτα, και μόνο τότε θα μπορέσεις να τον συγχωρέσεις, εξίσου αυτόματα. Η συγχώρεση είναι το ένα δευτερόλεπτο της συνειδητοποίησης, το ένα δευτερόλεπτο του γνώθι σαυτόν αλλά και της γνώσης του έτερου. Αυτό που παίρνει χρόνο και είναι δύσκολο, είναι τα βήματα για να φτάσεις εκεί. Η συγχώρεση διαρκεί μια στιγμή.


Τι είναι, τελικά, η συγχώρεση;

Προϋπόθεση για να συμβούν όλα αυτά είναι η υπέρβαση του πληγωμένου Εγώ. Συγχωρώ δεν σημαίνει «σταματώ να επηρεάζομαι» ούτε «αποκτώ αυτοδυναμία» (αυτά είναι τα αποτελέσματα της συγχώρεσης, όχι το μέσο με το οποίο θα φτάσουμε σε αυτή). Συγχωρώ σημαίνει «δεν φοβάμαι να απογυμνωθώ απέναντι στην αλήθεια, γιατί έχω τοποθετηθεί σωστά σε σχέση με αυτή». Σημαίνει «έκανα αγώνα», σημαίνει «γνώρισα τον εαυτό μου», σημαίνει «έμαθα», σημαίνει «άλλαξα» (για αυτό, άλλωστε, είναι τόσο δύσκολο). 

Είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί ότι η παραπάνω διαδρομή σπάνια είναι γραμμική. Η ψυχική διεργασία δεν υπακούει σε μια αυστηρή σειρά· συχνά απαιτείται να επιστρέψουμε σε προηγούμενα στάδια, να ξαναζήσουμε την απόσταση ή να εμβαθύνουμε εκ νέου στην αυτογνωσία μας. Η οπισθοχώρηση δεν αποτελεί αποτυχία, αλλά μέρος της ωρίμανσης που απαιτείται μέχρι την τελική αποδέσμευση.

Όλα αυτά δεν γίνεται να συμβούν αν η ψυχή είναι μολυσμένη και το μυαλό επιμένει πεισματικά στην υποτιθέμενη προσωπική αναιτιότητα. Όταν απεκδύεσαι των ευθυνών σου όχι μόνο δεν μπορείς να συγχωρέσεις, αλλά δεν αξίζεις να συγχωρεθείς (μην ξεχνάς ότι κι εσένα, κάποιος, κάπου, προσπαθεί να σε συγχωρέσει).

Αξίζει και πρέπει να σημειωθεί πως η συγχώρεση (ή η προσπάθεια αυτής) υπό το πρίσμα που συζητάται εδώ δεν υφίσταται όταν κάποιος την ζητήσει. Δεν προϋποτίθεται ότι κάποιος κατανοεί το λάθος του, αντίθετα (και είναι η πιο σοβαρή περίπτωση), η πραγματική συγχώρεση συμβαίνει όταν ο άλλος εξακολουθεί να νομίζει ότι δεν φταίει πουθενά. Το να συγχωρήσεις από οίκτο ή ναρκισσισμό όταν σου ζητήσουν συγγνώμη (έλεος) είναι το εύκολο, το δύσκολο είναι να συγχωρήσεις ενώ βροντοφωνάζουν την αθωότητά τους και την δική σου υπερβολή ή υπερευαισθησία.

Όλα αυτά δεν συμβαίνουν εν μία νυκτί. Τα βήματα αυτά παίρνουν μήνες, χρόνια, ίσως και ολόκληρη ζωή μέχρι να πραγματοποιηθούν, αν πραγματοποιηθούν ποτέ. Και αν όλη αυτή η διαδικασία φαντάζει κουραστική ή μάταιη, αξίζει να αναρωτηθείς: «Για τι αξίζει να ζω, αν όχι για να φιλοσοφώ σχετικά με το πώς θα νιώθω και θα είμαι καλά;». Ό,τι ζωή κι αν ζεις, θα ζεις καλά μόνο αν είσαι καλά με τον εαυτό σου. Αλλιώς η δουλειά, τα χρήματα, η καταξίωση και όλων των ειδών στόχοι θα γκρεμίζονται από το αίσθημα του ανικανοποίητου. 

Με το να εθελοτυφλείς δεν κερδίζεις τίποτα, απλά χάνεις χρόνο. 


❃❃❃

Διαβάστε ακόμα:

Άρθρο για τη συγχώρεση των γονέων
Η νόσος της εποχής

0 comments

weekly inspo

ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ

ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ