Κύματα Θήτα στο Συμπόσιο Πλάτωνος

(χρόνος ανάγνωσης: 8 λεπτά)

Η ρήση του Αγάθωνα φαίνεται εκ πρώτης όψεως σχεδόν ανόητη· θα 'λεγε κανείς πως χρησιμοποιεί την υπερβολή ως τέχνασμα για να φιλοφρονήσει καταφανώς και υπέρ το δέον τον φίλο του. Είναι όμως δυνατόν τα λόγια του να κρύβουν κάποια αλήθεια, είτε το γνώριζε είτε όχι; Για να κάνουμε σχετικές υποθέσεις, αρκεί να μελετήσουμε, έστω και επιφανειακά, τι είναι τα κύματα Θήτα, τι σημαίνουν για τους ανθρώπους και την επικοινωνία τους και πώς τελικά μπορεί να σχετίζονται με την μετάδοση της γνώσης.

Το κείμενο αυτό αποτελεί έναν στοχασμό πάνω στη διασύνδεση της κλασικής φιλοσοφίας με τη νευροεπιστήμη: δεν περιλαμβάνει επιστημονική τεκμηρίωση, δεν αποσκοπεί στο να πείσει τον/την αναγνώστη/τρια, και γενικότερα δεν έχει χαρακτήρα επιστημονικής μελέτης. Αποτελεί απλώς τροφή για σκέψη, και, ενδεχομένως, μια ενδιαφέρουσα συσχέτιση.

“Οι νευρώνες στον εγκέφαλό μας παράγουν συνεχώς ταλαντευόμενα πρότυπα ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία μετρώνται μέσω της ηλεκτροεγκεφαλογραφίας (electroencephalography ή αλλιώς EEG). Η μέτρηση πραγματοποιείται μέσω μικροσκοπικών ηλεκτροδίων που τοποθετούνται στο κεφάλι και καταγράφουν τη συχνότητα και το εύρος αυτού του ηλεκτρικού προτύπου.

Οι επιστήμονες κατατάσσουν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες τους πιο σημαντικούς τύπους εγκεφαλικών κυμάτων που παράγει ο εγκέφαλός μας.

1. Κύματα Βήτα (Beta Waves): 14-40HZ

Τα πιο φυσιολογικά εγκεφαλικά κύματα που παράγουμε καθημερινά κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ο εγκέφαλός μας βρίσκεται σε κατάσταση “Βήτα¨ όταν σκεφτόμαστε, λύνουμε ένα πρόβλημα ή ασχολούμαστε με δραστηριότητες.

2. Κύματα Άλφα (Alpha Waves): 9-13HZ

Ένα κλικ πιο αργά από τα “Βήτα” κύματα, τα “Άλφα” κύματα εντοπίζονται σε καταστάσεις ροής, στιγμές ειρήνης ή αντανάκλασης. Ο εγκέφαλός μας παράγει κύματα “Άλφα” κατά κύριο λόγο όταν ασχολούμαστε με την αγαπημένη μας χαλαρωτική συνήθεια.

3. Κύματα Θήτα (Theta Waves): 5-8HZ

Σε ακόμη πιο αργή συχνότητα, τα εγκεφαλικά κύματα “Θήτα” παρατηρούνται ακριβώς λίγο πριν μας πάρει ο ύπνος ή αμέσως μόλις ξυπνήσουμε. Η κατάσταση “Θήτα” σχετίζεται άμεσα με την κατάσταση διαύγειας που βρίσκεται ο εγκέφαλος όταν βλέπουμε όνειρα, δημιουργούμε, διαλογιζόμαστε ή έχουμε έμπνευση.

4. Κύματα Δέλτα (Delta Waves): 1-4 HZ

Τέλος, τα εγκεφαλικά κύματα “Δέλτα” παρατηρούνται μόνο κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου.

Αναλογιστείτε λίγο την αίσθηση ακριβώς πριν σας πάρει ο ύπνος το βράδυ ή μόλις ανοίξετε τα μάτια σας το πρωί, όπου δεν έχει αρχίσει ακόμη να λειτουργεί το μυαλό και η συνειδητή σκέψη. Αυτή είναι η κατάσταση “Θήτα”. Αν μπορείτε να θυμηθείτε κάτι από αυτές τις στιγμές, συνήθως βιώνετε ζωντανές εικόνες (τις λεγόμενες υπναγωγικές εικόνες) και ένα είδος ανοίγματος όπου έρχονται στο μυαλό σκέψεις που κάνετε σπάνια. Αυτές είναι οι υποσυνείδητες σκέψεις που έρχονται στην επιφάνεια του συνειδητού, για αυτό και τις θυμάστε μετά.

Οι επιστήμονες έχουν επίσης παρατηρήσει την εμφάνιση των εγκεφαλικών κυμάτων “Θήτα” σε Βουδιστές μοναχούς κατά τη διάρκεια διαλογισμού, οι οποίοι βέβαια έχουν αφιερώσει πολλά χρόνια για να εμβαθύνουν την πρακτική τους και να μπορούν να έρθουν σε αυτήν την κατάσταση.

Τα εγκεφαλικά κύματα Θήτα βοηθούν την παραγωγή θετικών νευροδιαβιβαστών, όπως είναι η ενδορφίνες ή αλλιώς «ορμόνες της ευτυχίας», ενώ ταυτόχρονα μειώνουν την παραγωγή των στρεσογόνων νευροδιαβιβαστών, όπως είναι η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη.

Το να βρίσκεσαι σε κατάσταση “Θήτα” δεν σε κάνει απλά να αισθάνεσαι καλά. Έρευνες έχουν αποκαλύψει ισχυρότατους δεσμούς ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύματα “Θήτα” και στο πώς μαθαίνουμε, σχηματίζουμε μνήμες και συγκεκριμένες μνήμες σχετικά με τον εαυτό μας.”

Όμως, όπως εύλογα γίνεται αντιληπτό, το εγκεφαλικό κύμα θα πρέπει να συμπεριφέρεται όπως τα υπόλοιπα κύματα, αντικείμενο μελέτης της επιστήμης της Φυσικής. Υπάρχουν πολλά ακόμη είδη κυμάτων (μηχανικά, ηλεκτρομαγνητικά κ.τ.λ.), όλα όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: μεταφέρουν ενέργεια. Η ενέργεια αυτή εξαρτάται από το είδος του κύματος, το μέσο —διαμέσω του οποίου μεταδίδεται η παλμική κίνηση—, την ύπαρξη ή όχι εμποδίων κ.ο.κ.