Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Φεβρουάριος, 2021

Τριστάνος και Ιζόλδη | Έπη του Βορρά

Εικόνα
από τη popaganda «Αίμα μου! Τρέξε χαρούμενο! Εκείνη που γιάτρεψε τα τραύματα μου, έρχεται τώρα να με σώσει!». Με αυτά τα λόγια, ο ετοιμοθάνατος Τριστάνος καρτερεί την αγαπημένη του Ιζόλδη και έναν έρωτα που θα βρει δικαίωση στο σμίξιμό του με τον αιώνιο θάνατο. Το οπερατικό έργο του  Ρίχαρντ Βάγκνερ  «Τριστάνος και Ιζόλδη» δε μας διδάσκει. Μας εμπνέει να ερωτευθούμε, να βιώσουμε την αγάπη στις πιο υψηλές εκφάνσεις της, να γίνουμε σάρκα μίας αιώνιας ένωσης που υπερβαίνει την ανθρώπινη ζωή. Ορίστε, λοιπόν, το επιμύθιο αυτού του μουσικού παραμυθιού: η αγάπη και ο έρωτας που βρίσκουν την πραγματική τους διάσταση πέρα από την επίγεια ζωή, επέκεινα του ανθρώπινου μέτρου. Όλες αυτές οι σκέψεις, μπλεγμένες με έντονα συναισθήματα, μας πλημμύρισαν στο Μέγαρο Μουσικής, όπου η Εθνική Λυρική Σκηνή έδωσε για πρώτη φορά στο αθηναϊκό κοινό να απολαύσουν ένα έργο αξεπέραστο στην ιστορία του  bel canto . Η τραγική ιστορία του Τριστάνου και της Ιζόλδης αντλεί το θέμα της από το μεσαιωνικό ιπποτικό παραμύ

Νιμπελούγκεν | Έπη του Βορρά

Εικόνα
από το Ιστορία - Histoire Υπόθεση: Ο Ζίγκφριντ, φτάνει στη Βορμς, για να κατακτήσει την Κρίμχιλντ, της οποίας έχει ακούσει να υμνούν την ανυπέρβλητη ομορφιά. Ο πρίγκιπας έχει προηγουμένως αρπάξει τον καταραμένο θησαυρό των Νιμπελούνγκεν και έχει γίνει άτρωτος μετά το λουτρό στο αίμα του δράκοντα που σκότωσε. Άτρωτος παντού, εκτός από ένα σημείο... To Nibelungenlied, το Τραγούδι των Νιμπελούνγκεν, των παιδιών της ομίχλης δηλαδή (η λέξη Nebel στα γερμανικά έχει την ίδια ρίζα με την ελληνική λέξη νεφέλη), είναι, ίσως, το ωραιότερο μεσαιωνικό έπος, η αντίστοιχη Ιλιάδα της γερμανικής φιλολογίας. Ένα επικό ποίημα, αγνώστου συγγραφέως, γραμμένο περί τα 1.200 μ.Χ., που συμπαρασύρει τον αναγνώστη στον ξέφρενο καλπασμό των δραματικών του διαλόγων. Βασισμένο σε ένα σύμφυρμα ψηγμάτων της ιστορίας, στοιχείων της γερμανικής παγανιστικής μυθολογίας, θρύλων των σκανδιναβικών χωρών, ακόμη και στις λαϊκές δοξασίες σλαβικών παραμυθιών, αναβιώνει με θαυμαστή λιτότητα τους θρύλους και την εποποιία της ευρω

Το εσωτερικό πορτραίτο στον Ερωτόκριτο

Εικόνα
(χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά) Στο παρακάτω απόσπασμα από τον Ερωτόκριτο (Γ1423-1434) παρουσιάζονται οι εξωτερικευμένες σκέψεις της Αρετούσας σχετικά με το πώς η ίδια φαντάζεται τον καλό της. “Σγουραφιστή σ’ όλο το νουν έχω τη στόρησή σου και δε μπορώ άλλη πλιο να δω παρά την εδική σου· χίλιοι σγουράφοι να βρεθού, με τέχνη, με κοντύλι να θε να σγουραφίσουσι μάτια άλλα κι άλλα χείλη, τη στόρησή σου ως τηνε δου, χάνεται η μάθησή τως, γιατί καλλιά ‘ναι η τέχνη μου παρά την εδική τως. Εγώ, όντε σ’ σγουράφισα, ήβγαλα απ’ την καρδιά μου Αίμα και με το αίμα μου εγίνη η σγουραφιά μου· κι όποια με το αίμα της καρδιάς μια σγουραφιά τελειώση, κάνει την όμορφη πολλά κι ουδέ μπορεί να λειώση· πάντα ‘ναι σάρκα ζωντανή, καταλυμό δεν έχει και ποιος να κάμη σγουραφιά πλιο σαν εμέ κατέχει; ” Το εσωτερικό πορτραίτο του Ερωτόκριτου πλέκεται περίτεχνα χάρις την φαντασία και το πάθος της νεαρής, η οποία όχι μόνο τον σκέφτεται, αλλά βιώνει τον έρωτα μέσα από την δημ

Γιατί και πώς αλλάζουν οι γλώσσες;

Εικόνα
[1] , [2] , [3] , [4] Η γλωσσική μεταβολή συμβαίνει για συγκεκριμένους λόγους και με συγκεκριμένους τρόπους, ανάλογα με το πεδίο εξέτασης (φωνολογικό, λεξιλογικό, κ.ο.κ.). Υπάρχουν όμως κάποια γενικά χαρακτηριστικά της, μερικά από τα οποία είναι συνοπτικά τα εξής:   Τί δεν είναι η γλωσσική μεταβολή; Γλωσσικός προγραμματισμός Εξελικτική βιολογική διαδικασία  Έξωθεν, επιβαλλόμενη Σχετιζόμενη με αλλαγές στον τρόπο γραφής Τί είναι η γλωσσική μεταβολή;  Υποσυνείδητη εγκεφαλική συστηματοποίηση, απλοποίηση (αρχή της αναλογίας, γλωσσική οικονομία) λ.χ. συγχώνευση αρχαιοελληνικής Γ’ Κλίσης ουσιαστικών στην Α’ (πατήρ > πατέρας) Αναπόφευκτος επηρεασμός μέσω της γλωσσικής επαφής και του δανεισμού ( εσωτερικού και εξωτερικού ), συχνά σχετιζόμενος με την πολιτική και κοινωνική θέση της κοινότητας που μιλά μια γλώσσα (λ.χ. εξάπλωση της ελληνικής κατά την ελληνιστική περίοδο, της αγγλικής τον 20ο-21ο αι.) Γλωσσική γραμμικότητα, ευθεία ροή στο χρόνο Σε επίπεδο κοινοτήτων: i) τάση (υποσυνείδητη

Το γονιδίωμα και η γλώσσα: βίοι παράλληλοι

Εικόνα
του Σ. Αντωναράκη* και Γ. Μπαμινιώτη** Από τότε που πρωτοδιαβάστηκε το γονιδίωμα αναφοράς του ανθρώπου στις αρχές του αιώνα μας, οι περισσότεροι γενετιστές χρησιμοποιούν την αναλογία με τη γλώσσα για να εξηγήσουν το γονιδίωμα στο μη μυημένο ακροατήριο. Λέγονται, κατά κανόνα, τα εξής: το γονιδίωμα είναι ένα τεράστιο αλλά πεπερασμένο κείμενο βιολογικής πληροφορίας, γραμμένο με τέσσερα μόνο γράμματα: A, C, G και T. Το σύνολο του κειμένου αυτού στον άνθρωπο είναι περίπου 6,4 δισ. γράμματα· τα μισά προέρχονται από τον πατέρα και τα άλλα μισά από τη μητέρα. Εχουμε δηλαδή δύο αντίγραφα του γονιδιώματος σε κάθε ένα από τα κύτταρά μας. Το γονιδίωμα είναι χωρισμένο σε 23 ζεύγη βιβλίων που τα λέμε χρωμοσώματα. Είναι φανερό πως η σύγκριση του γονιδιώματος με τον γραπτό λόγο ταιριάζει άριστα και βοηθάει στην κατανόησή του. Ομως η αναλογία δεν σταματά εδώ. Η φύση του γονιδιώματος έχει και άλλες πολλές και θαυμαστές ομοιότητες με τον γραπτό και προφορικό λόγο. Η γλώσσα δηλαδή και το γονιδίωμα έχουν «

“Εδώ περάσαμε τη ζωή μας, στερημένοι από αγαθά, ευχαριστημένοι ωστόσο… μια και είμαστε μαζί.”

Εικόνα
  ~ Απόσπασμα από τα ”Εφεσιακά”   του Ξενοφώντα Εφέσιου ~ Εγώ, παιδί μου, Αβροκόμη… ούτε κάτοικος είμαι, ούτε γέννημα της Σικελίας, είμαι Λακεδαιμόνιος. Ένας από τις ισχυρότερες οικογένειες, με μεγάλη περιουσία.  Όταν ήμουν νέος, γραμμένος στους εφήβους, ερωτεύθηκα ένα κορίτσι, μια συμπολίτισσά μου ονόματι Θελξινόη, αλλά και η Θελξινόη με είχε ερωτευθεί. Και κάποτε σε μια ολονύχτια γιορτή της πόλης συναντηθήκαμε ~ τα βήματα και των δύο οδηγούσε κάποιος θεός ~ και απολαύσαμε εκείνα που μας έκαναν να συναντηθούμε.  Και κάμποσο καιρό βρισκόμαστε κ ρ υ φ ά και συχνά ορκιζόμαστε, ο ένας τον άλλο ν’ αγαπά μέχρι θανάτου. Όμως κάποιος μας φθόνησε. Ενώ ήμουν ακόμη στους εφήβους, οι γονείς της Θελξινόης την αρραβωνιάζουν με κάποιο Σπαρτιάτη, ονόματι Ανδροκλή. Το κορίτσι όλο ανέβαλε το γάμο. Τελικά όμως αποφασίσαμε, να εγκαταλείψουμε νύχτα τη Σπάρτη.    Ντυθήκαμε σαν αγόρια και έκοψα τα μαλλιά της. Την νύχτα του γάμου της εγκαταλείψαμε την πόλη. Πήγαμε Άργος και μετά Κόρινθο. Από εκεί πήραμε το π

Σημασιολογική Μεταβολή (παράδειγμα)

Εικόνα
[1] , [2] , [3], [4] Μία από τις λέξεις της Κοινής Νέας Ελληνικής που έχει αλλάξει τη σημασία της στο πέρας του χρόνου είναι η λέξη «κτήμα». Ενώ στην αρχαία ελληνική ο όρος  κτῆμα  δήλωνε την ιδιοκτησία  εν γένει (όπως και στη μεσαιωνική ελληνική ο όρος  χτήμα  με ανομοίωση τρόπου άρθρωσης [kt > xt], έφτασε στη νέα ελληνική να δηλώνει: a.         την ‘ιδιόκτητη έκταση καλλιεργήσιμης γης’, b.       ‘οτιδήπ οτε ανήκει στην κυριότητα ή στην κατοχή κάποιου’, c.        μεταφορικά για την  κατεκτημένη γνώση (η ύλη του μαθήματος έχει γίνει κτήμα των μαθητών ) [1] . Με βάση την κατηγοριοποίηση των σημασιολογικών μεταβολών του Meillet [2] η λέξη «κτήμα» ανήκει στην πρώτη κατηγορία ‘Επέκταση και Περιορισμός’, και συγκεκριμένα στον ‘Περιορισμό’. Αυτό συμβαίνει διότι η αρχική σημασία ‘ιδιοκτησία’ περιλάμβανε πλήθος αντικειμένων ( οικήματα, ζώα, πολύτιμα μέταλλα, χρήματα, δούλοι, χωράφια, βιβλία κ.ο.κ .), και στην πορεία το εύρος των σημασιών περιορίστηκε σε μία μόνο α πό τις αρχικές έ

Λεξιλογική Μεταβολή (παράδειγμα)

Εικόνα
[1] , [2], [3] , [4] Μια λέξη που δεν υπάρχει επίσημα στην Ελληνική γλώσσα αλλά χρησιμοποιείται άτυπα σε συγκεκριμένες συνθήκες, και με βάση φωνολογικούς / μορφολογικούς / σημασιολογικούς κανόνες μπορεί κάλλιστα να καθιερωθεί, είναι η λέξη « κλείδωστρο ». Μορφολογία : Ρήμα ‘κλειδώνω’ + Παραγωγικό Επίθημα ‘στρ’ + Κλιτικό Επίθημα ‘ο’ [κλείδ-ω-στρ-ο] Κατ’ αναλογίαν με άλλους σχηματισμούς (λ.χ. κλείστρο ). Σημασιολογία: «κάθε χειροπιαστή, μη ψηφιακή συσκευή που χρησιμεύει στο κλείδωμα ενός μηχανικού ή άλλου συστήματος». Τέτοιες συσκευές μπορεί να είναι από τις κλειδαριές και τους σύρτες των πορτών, και τους μοχλούς «άνω-κάτω / open - close στα συρόμενα παράθυρα αλουμινίου, μέχρι τα λουκέτα, τις ασφάλειες των ποδηλάτων κ.ο.κ. Πιθανή Προέλευση: Μέχρι πρόσφατα, για την σημασία της συγκεκριμένης λέξης υπήρχε η λέξη ‘κλείστρο’. Όταν αυτή άρχισε να μεταβάλλει τη σημασία της (εξάρτημα στα όπλα / φωτογραφικές μηχανές) η λέξη με την οποία περιγράφουμε τις συσκευές που χρησιμεύουν στο κλείδω

Η δύναμη του έρωτα στην Ερωφίλη (Δ’ 101-136)

Εικόνα
Κατά την δεύτερη σκηνή από την τέταρτη πράξη της Ερωφίλης (Δ’ 101-136) ο σύμβουλος παρουσιάζεται θετικά διακείμενος στο νεαρό ζευγάρι, την Ερωφίλη και τον Πανάρετο, αποδίδοντας τεράστιο μερίδιο ευθύνης του υποτιθέμενου σφάλματός τους, να αγαπηθούν και να σμίξουν, στον πατέρα της νεαρής, τον βασιλιά. Την οπτική του γωνία αιτιολογεί παραθέτοντας δύο συνοπτικά μα συνάμα επεξηγηματικά επιχειρήματα. Ο σύντομος αυτός μονόλογος ξεκινά με την παραδοχή ότι κανείς δεν είναι ποτέ δυνατόν να γνωρίζει πραγματικά τις βαθύτερες επιθυμίες κάποιου, καθώς αυτές διαφαίνονται είτε μέσα απ’ τα λόγια του, είτε μέσα απ’ το πρόσωπό του (στ. 101-105). Στην συνέχεια εκφράζει την απορία και έκπληξή του σχετικά με την μεγαλοποίηση του υποτιθέμενου σφάλματος των νεαρών μέσα από δύο εκφράσεις με ελαφρώς ειρωνικό τόνο: αφενός η αντίθεση του μεγέθους του σφάλματος σε σχέση με την υπέρμετρη ευγένεια και ταπεινοφροσύνη της Ερωφίλης ( Σέ πόση τάξη σήμερο… σφάλμα του πόθου εγίνη! ), αφετέρου δε το γεγονός ότι ένας παν

Η σκηνογραφία της “Βοσκοπούλας” (Alfred Vincent)

Εικόνα
(χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά) Ο Alfred Vincent θεωρεί την Βοσκοπούλα, από άποψη σκηνογραφίας, σκευής, σκηνικού και δραματικού τόπου και χώρου, ένα ρεαλιστικό έργο. Η αφήγηση ξεκινά με μια εικόνα συνήθη τόσο για το λογοτεχνικό είδος, όσο και για την τοπογραφία της Κρήτης (απόμερο λαγκάδι μια  ανοιξιάτικη μέρα κ.ο.κ.). Αναφέρεται δε, στο περιβόλι από το οποίο πέρασαν (στ. 137), στο λατομείο που είχε πάει ο πατέρας της (στ. 183), και στο μικρό εκκλησάκι (στ. 381), του οποίου την περιγραφή μπορούμε μόνο να μαντέψουμε. Γενικά, η περιγραφή της ‘ νότιας νησιωτικής ελληνικής υπαίθρου ’ περιγράφεται άψογα, με λουλούδια, χρώματα και μυρωδιές ( μυρτιές, ροσμαρίνους, γούδουρους, βιόλες και κρίνους , στ. 161-162). Το ζωικό βασίλειο συνάδει επίσης με την πανίδα της Κρήτης ( αετός, αηδόνι ). Ιδιαίτερη σήμανση αξίζει να δοθεί στην αναφορά της βρύσης την οποία αξιοποίησε η βοσκοπούλα όταν χρειάστηκε να μεταφέρει νερό στον βοσκό, μόλις λιποθύμησε. Ο μελετητής παρατηρεί ότι η επιλογή αυτού του τρόπου εύ