Κανένας απ' όσους διόρθωσες δεν έκανε λάθος!

(χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά)
-Μην λες του άνθρωπουτου ανθρώπου είναι το σωστό.
-Γιατί;
-Δεν υπάρχει γιατί, γιατί έτσι είναι.
υπόδειξη γονέα στο 5 ετών παιδί του

-Γιατί να λέμε του ανθρώπου” και όχι “του άνθρωπου”;
-Γιατί στα ουσιαστικά στην γενική ενικού κατεβαίνει ο τόνος.
-Γιατί;
-Εεε, γιατί το ω και το ου είναι μακρά οπότε δεν γίνεται να τονίσεις στην προπαραλήγουσα. Δεν έχει σημασία γιατί, σημασία έχει ότι έτσι είναι το σωστό από τα Αρχαία χρόνια ακόμα.
παρατηρήσεις καθηγητή σε μαθητή α' γυμνασίου

-Μα όταν θέλουμε να πούμε “το τετράδιο είναι του Παπαδόπουλου” τονίζουμε στο “ο”, γιατί τα μπισκότα τα λέμε “Παπαδοπούλου”;
-Ξέρω γω; Από τα αρχαία έχει μείνει νομίζω. Και τα δύο σωστά παίζει να 'ναι.
συζήτηση συμμαθητών  β' λυκείου

-«...σας παρακαλούμε, οι ανθρώποι πεινάνε!»
-“Οι ανθρώποι”; Μου θέλουν και κανάλια, τα σούργελα. Δεν έχουν τελειώσει ένα δημοτικό και θέλουν και φιλανθρωπικές οργανώνεις.
αντίδραση δασκάλου σε μια δήλωση στο δελτίο ειδήσεων


Αν δεν σε ενόχλησε η πλειοψηφία των ανωτέρω διαλόγων ίσως θα έπρεπε να δώσεις μια κάποια μεγαλύτερη βαρύτητα σε όσα θα διαβάσεις πιο κάτω. Αν ναι, ξέρεις καλά τί ακολουθεί.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, με διευκρινίσεις για τους ορισμούς της συζήτησης. Στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα, υπήρχαν 3 κατηγορίες φωνηέντων (ακόμα και αν είσαι καθηγητής, είναι σημαντικό να τις επαναλάβεις):

  • Βραχέα ή βραχύχρονα. Είναι τα: ε, ο. Λέγονται έτσι γιατί είχαν βραχεία (σύντομη) προφορά, προφέρονταν σε βραχύ (σύντομο) χρόνο, δηλαδή: ε = ε, ο = ο.
  • Μακρά ή μακρόχρονα. Είναι τα: η, ω. Λέγονται έτσι γιατί είχαν μακριά προφορά, προφέρονταν σε μακρύτερο, πιο μεγάλο χρόνο, δηλαδή: το η προφερόταν σαν δύο εε, ενώ το ω σαν δύο οο.
Η λέξη “τέλος” προφερόταν “τέλος”. 
Η λέξη “κήπων” προφερόταν “κεέποον”.
Άλλωστε το ω το λέμε ωμέγα, είναι ένα ο μέγαενώ το ο το λέμε όμικρον, γιατί είναι ένα ο μικρό.
  • Δίχρονα. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, τα φωνήεντα: α, ι, υ προφέρονταν με δύο χρόνους, άλλοτε ως βραχύχρονα (α = α   ι = ι   υ = ου) κι άλλοτε ως μακρόχρονα, (α = αα   ι =ιι   υ =ουου) γι' αυτό και ονομάζονται δίχρονα.

Ποιές είναι οι λέξεις-κλειδί στα παραπάνω; είχαν, προφέρονταν.

Η γλώσσα σήμερα έχει υποστεί απλοποίηση, όπως είναι φανερό, και στο θέμα του τονισμού. Δεν υπάρχουν πλέον μακρά και βραχέα, γιατί όλα τα φωνήεντα προφέρονται στην ίδια διάρκεια, με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν πάμπολλοι φωνολογικοί κανόνες για την Κοινή Νέα Ελληνική, κι όμως κανένας τους δεν διδάσκεται σε καμία βαθμίδα εκπαίδευσης, πέρα από την εξειδίκευση που παρέχει σε λίγους η Τριτοβάθμια (σε φοιτητές Φιλολογίας, Γλωσσολογίας, κ.ο.κ).

Ο λόγος που τότε δεν μπορούσαν να πούν “του άνθρωπου” ήταν γιατι το “ω” και το “ου” ήταν μακρόχρονα, δηλαδή προφερόταν “ανθροόπουου”. Ο τόνος με την τότε προφορά καταλάμβανε την τρίτη θέση απ' το τέλος, αυτή της λεγόμενης προπαραλήγουσας. Δεν θα μπορούσαν να τονίσουν στο “α” γιατί θα έπρεπε να τονίσουν στην 5η συλλαβή απ' το τέλος, και αυτό, με βάση έναν φωνολογικό κανόνα που ισχύει μέχρι και σήμερα, δεν θα μπορούσε να γίνει. (Δοκίμασέ το! Προσπάθησε να τονίσεις την λέξη “στρουνθοκάμηλος” στην πρώτη συλλαβή, και όταν το κάνεις, προσπάθησε να τονίσεις έτσι κάθε πολυσύλλαβη λέξη στον προφορικό λόγο! Όχι, ε;)

Άρα, με λίγα λόγια, τι μας εμποδίζει σήμερα να πούμε “του άνθρωπου”, “οι ανθρώποι”, “του Παπαδόπουλου”; Τίποτα! Και εάν δεν έγινε αρκετά σαφές:

Όλοι αυτοί οι κανόνες για τους οποίους είναι ‛σωστό’ να λέμε “του ανθρώπου” και όχι “του άνθρωπου” είναι κανόνες μια άλλης εποχής, στην οποία η γλώσσα ήταν εντελώς διαφορετική, με εντελώς διαφορετική προφορά. Οι κανόνες αυτοί είναι άχρηστοι εν έτει 2020. Κανένας απ' όσους διόρθωσες δεν έκανε λάθος.

Σε αυτό το σημείο, ως ήθισται, πρέπει να καταστεί σαφές οτι δεν υπονοείται κανενός είδους υπονόμευση της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, για την δικαιολογημένη αποθέωση της οποίας υπάρχουν χιλιάδες τρόποι να ενημερωθούμε και να πειστούμε. Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό είναι οτι ο καιρός περνάει, και οι γλώσσες αλλάζουν.

Ένας ομιλητής της Κοινής Νέας Ελληνικής που έχει δεχτεί την προβλεπόμενη κρατική μόρφωση σε ένα αστικό κέντρο είναι πολύ πιθανότερο να συνετίζεται σε αυτούς τους κανόνες, από έναν κάτοικο της επαρχίας, παραμεθώριο ή νησιώτη, με γλωσσικές επιρροές από πλήθος άλλων διαλέκτων, ιδιoλέκτων αλλά και γλωσσών ακόμα (Τουρκική, Βουλγαρική...). 

Γιατί είναι λάθος κάτι που άκουσε από την μητέρα και την γιαγιά του; Επειδή δεν περιλαμβάνεται σε εκπαιδευτικές εγκυκλίους και δεν συμφωνεί με αυτό που θα έλεγε ο Πλάτωνας; 




Phimomαtheia 15 Μαΐου 2020  



Σχόλια